Yunanıstanın İsraildən aldığı SPIKE NLOS uzunmənzilli idarəolunan raket sistemlərinin ilk hissəsini Egey dənizinin şərqində yerləşən adalara yerləşdirdiyi bildirilir. Məlumat Yunanıstanın müdafiə nəşri OnAlert tərəfindən yayımlanıb. Xəbərə görə, sistemlərin qalan hissəsinin də mərhələli şəkildə Şərqi Egey və Meriç bölgəsindəki Yunanıstan hərbi birliklərinə verilməsi planlaşdırılır.
Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, adalara yerləşdirmə barədə məlumat hazırda əsasən Yunanıstan müdafiə mediasının məlumatına əsaslanır və rəsmi qurumların ayrıca açıqlaması ilə təsdiqlənməyib. Buna görə söhbət təsdiqlənmiş hərbi qərardan deyil, Yunanıstan mənbələrinin irəli sürdüyü məlumatdan gedir.
17 mobil SPIKE NLOS sistemi
Məlumata görə, Yunanıstan Quru Qoşunları ümumilikdə 17 ədəd avtomobil üzərində yerləşdirilən SPIKE NLOS sistemi əldə edəcək. Təhvil prosesinin böyük hissəsinin 2026-cı ilin sonuna qədər tamamlanması nəzərdə tutulur. Gecikmə yaranacağı təqdirdə isə prosesin 2027-ci ilin ilk rübünə qədər uzana biləcəyi bildirilir.
OnAlert-in məlumatına görə, ilk sistemlərin artıq Şərqi Egeydəki birliklərə çatdırılması ilə yanaşı, hərbçilərin hazırlıq prosesi də sürətləndirilir. Yunanıstan ordusu sistemləri qarşıdakı dövrdə real atışlarda və hərbi təlimlərdə istifadə etməyi planlaşdırır.
32 kilometr məsafədən və birbaşa görmə olmadan hədəf
SPIKE NLOS sistemini Yunanıstanın Egey adalarına yerləşdirməsi ilə bağlı xəbəri əhəmiyyətli edən əsas xüsusiyyətlərdən biri raketin imkanlarıdır.
SPIKE NLOS — “Non-Line-of-Sight”, yəni birbaşa görmə xəttindən kənarda hədəfə zərbə endirmək qabiliyyətinə malik idarəolunan raket sistemidir. Sistem təxminən 32 kilometrə qədər məsafədə hədəflərə qarşı istifadə oluna bilir. Elektro-optik axtarıcı və iki istiqamətli məlumat bağlantısı sayəsində raketin uçuşu zamanı hədəfə dair düzəlişlər etmək, zərbə nöqtəsini dəyişdirmək və müəyyən şəraitdə hücumu dayandırmaq mümkündür.
Bu xüsusiyyət sistemin klassik yaxınmənzilli tank əleyhinə raketlərdən daha geniş əməliyyat imkanlarına malik olduğunu göstərir.
Başqa sözlə, məsələ yalnız zirehli texnikaya qarşı istifadə olunan raketdən ibarət deyil. SPIKE NLOS müxtəlif platformalardan istifadə edilə bilən, uzaq məsafədə dəqiq zərbə imkanları yaradan çoxməqsədli raket ailəsinin bir hissəsidir.
İsrail–Yunanıstan arasında 370 milyon avroluq razılaşma
SPIKE sistemlərinin Yunanıstana verilməsi yeni başlayan proses deyil.
İsrail Müdafiə Nazirliyi ilə Yunanıstan Milli Müdafiə Nazirliyi arasında 10 aprel 2023-cü ildə SPIKE raketlərinin alınmasına dair hökumətlərarası müdafiə müqaviləsi imzalanıb.
İsrail Müdafiə Nazirliyinin açıqlamasına görə, müqavilənin ümumi dəyəri təxminən 370 milyon avro təşkil edir. Razılaşma Rafael şirkətinin istehsal etdiyi SPIKE raketlərinin quru, hava və dəniz platformaları üçün tədarükünü əhatə edir.
Yunanıstanın Müdafiə Təchizatları və İnvestisiyalar Baş İdarəsi də 10 aprel 2023-cü ildə İsraillə SPIKE NMT, AH-64A Apache helikopterləri üçün SPIKE NLOS və dəniz platformaları üçün SPIKE sistemlərinin alınmasına dair dövlətlərarası müqavilələrin imzalandığını təsdiqləyib.
Beləliklə, söhbət yalnız quru qoşunlarının istifadəsi üçün alınan bir raketdən getmir. Razılaşma Yunanıstanın quru, hava və dəniz qüvvələrində SPIKE ailəsinin müxtəlif variantlarından istifadə etməsini nəzərdə tutur.
Egey xəttində hərbi balans məsələsi
SPIKE NLOS sistemlərinin Şərqi Egey adalarına yerləşdirilməsi barədə məlumatın ortaya çıxması Türkiyə–Yunanıstan münasibətlərinin onsuz da həssas olduğu bir dövrdə xüsusi diqqət çəkir.
Çünki burada əsas məsələ yalnız Yunanıstanın yeni silah alması deyil. Sistemin harada yerləşdirilməsi onun hərbi-strateji əhəmiyyətini artırır.
Şərqi Egey adaları Türkiyə sahillərinə coğrafi baxımdan çox yaxın ərazilərdə yerləşir. Bu səbəbdən həmin adalarda uzunmənzilli və dəqiq idarə olunan raket sistemlərinin yerləşdirilməsi xəbəri Egeydəki hərbi balans müzakirələrini yenidən gündəmə gətirir.
Üstəlik, Yunanıstanın əldə etdiyi SPIKE sistemlərinin quru ilə yanaşı hava və dəniz platformalarında da istifadəsi nəzərdə tutulduğundan, məsələni yalnız bir neçə adaya yerləşdirilən mobil raket sistemləri çərçivəsində qiymətləndirmək kifayət deyil.
Yunanıstanın müdafiə xəttində yeni mərhələ
Son illərdə Yunanıstanın müdafiə siyasətində İsraillə hərbi-texniki əməkdaşlıq xüsusi yer tutur. 2023-cü ildə imzalanmış SPIKE müqaviləsi də bu əməkdaşlığın konkret nümunələrindən biridir. İsrail Müdafiə Nazirliyi həmin razılaşmanı iki ölkə arasında strateji müdafiə tərəfdaşlığının daha bir göstəricisi kimi təqdim etmişdi.
İndi isə SPIKE NLOS sistemlərinin Şərqi Egey istiqamətində yerləşdirilməsi barədə məlumat doğru olduğu halda, Yunanıstanın bu silahları yalnız inventarında saxlamaq deyil, onları birbaşa Egey əməliyyat mühitinə uyğunlaşdırmaq və təlimlərdə fəal şəkildə tətbiq etmək niyyətində olduğu nəticəsinə gəlmək mümkündür.
Bu isə Egeydəki silahlanma prosesinin sadəcə kağız üzərində qalan satınalma proqramından real hərbi yerləşdirmə mərhələsinə keçdiyini göstərə bilər.
Nəticə: məsələ yalnız bir raket sistemi deyil
SPIKE NLOS məsələsinə yalnız “Yunanıstan İsraildən yeni raket aldı” kimi baxmaq hadisənin strateji tərəfini tam əks etdirmir.
Burada üç ayrı proses üst-üstə düşür:
Birincisi, Yunanıstan son illərdə İsraillə hərbi-texniki əməkdaşlığını genişləndirir.
İkincisi, 2023-cü ildə imzalanmış 370 milyon avroluq müqavilə çərçivəsində SPIKE ailəsinin müxtəlif quru, hava və dəniz platformalarında istifadəsi nəzərdə tutulub.
Üçüncüsü, 2026-cı ilin sentyabrında Yunanıstan müdafiə mediasında bu sistemlərin ilk hissəsinin Şərqi Egey adalarına yerləşdirildiyi və yeni sistemlərin də bölgəyə mərhələli şəkildə göndəriləcəyi barədə məlumat yayılıb.
Əgər bu yerləşdirmə prosesi təsdiqlənərsə, SPIKE NLOS-ların Şərqi Egey adalarında istifadəyə hazırlanması Türkiyə–Yunanıstan hərbi balansı baxımından ayrıca qiymətləndirilməli olacaq.
Çünki 32 kilometrə qədər məsafədə, birbaşa görmə xəttindən kənar hədəflərə qarşı istifadə edilə bilən dəqiq idarəolunan raketlərin Egeyin şərqində yerləşdirilməsi artıq sadəcə silah alışından deyil, regional hərbi planlaşdırmanın konkret istiqamətindən xəbər verir.
Bu səbəbdən Ankara üçün əsas sual yalnız “Yunanıstan nə aldı?” deyil, “Bu sistemlər harada yerləşdirilir, hansı qüvvələrin tərkibinə daxil edilir və hansı əməliyyat ssenarilərinə uyğunlaşdırılır?
Yazar: Ülkər Fərmanqızı
