Bu gün diqqət mərkəzində Rusiyanın xarici siyasətinin kompleks mənzərəsi dayanır:

Ukrayna üzərindən Qərbin təzyiqi, Suriyada və Venesuelada müttəfiqlərə təsir, İranın rolu, həmçinin Türkiyə ilə strateji qarşılıqlı əlaqə.

Bu mövzular, Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının katibi Sergey Şoyqunun Kiyevə dəstək verən onlarla ölkənin prosesə cəlb olunduğuna dair bəyanatları və Rusiyanın davam edən xüsusi hərbi əməliyyatı fonunda xüsusilə aktuallaşıb.

Bu məsələləri Rusiyanın hərbi eksperti, analitik və politoloqu Yevgeniy Mixaylovla gərçəkləşdirdiyimiz müsahibədə cavablandırmağa çalışdıq. 

Ülker Fərmanqızı: Bu gün belə bir tezis səslənir ki, Ukrayna üzərindən onlarla dövlətin dəstəyi ilə Rusiyaya qarşı genişmiqyaslı müharibə aparılır. Bu vəziyyətdə, xüsusilə Bəşər Əsəd və Nikolás Maduro kimi müttəfiqlər nəzərə alınarsa, Rusiyanın maksimum səylər göstərdiyini demək olarmı?

Yevgeniy Mixaylov: Şübhəsiz ki, Rusiyaya qarşı kompleks müharibə aparılır — həm hərbi, həm iqtisadi, həm də siyasi. Ukrayna burada əsas cəbhə rolunu oynayır.

Müttəfiqlərə gəlincə, Rusiya başqa ölkələrin orduları əvəzinə döyüşə bilməz və döyüşməməlidir. Suriya buna bariz nümunədir: Rusiya və İran Bəşər Əsədi dəstəkləyərək dövlətçiliyin qorunmasına kömək etdi, lakin daxili problemlər, korrupsiya və zəif ordu göstərdi ki, xarici dəstəyin öz qaydaları və sərhədi var.

Venesuela məsələsində vəziyyət fərqlidir: Nikolás Maduro ilə tərəfdaşlıq siyasi baxımdan önəmlidir, lakin iqtisadi cəhətdən ölkə daha çox Çinə yönəlib və bu baxımdan Rusiyanın birbaşa qazancı azdır.

İran mühüm regional müttəfiq olaraq qalır, lakin Tehran öz maraqları çərçivəsində hərəkət edir, Türkiyə isə sərt öhdəliklər olmadan praqmatik əməkdaşlıq nümayiş etdirir.

Beləliklə, Rusiya rasional davranır: dəstək yalnız strateji baxımdan əsaslandırıldığı yerlərdə verilir, lakin müttəfiqlərin zəifliyini sonsuz şəkildə kompensasiya etmək mümkün deyil. Dövlətin dayanıqlılığı ilk növbədə onun daxili gücü ilə müəyyən olunur, xarici dəstək ilə yox.

Milli maraqların prioriteti və daimi ittifaqlar modelindən imtina

Yevgeniy Mixaylov: Hazırda Rusiya Federasiyası üçün əsas vəzifə – ən vacib olan məqamlarda öz milli maraqları çərçivəsində hərəkət etməkdir.

Əlbəttə, müttəfiqləri heç vaxt tərk etməmək lazımdır, lakin, məsələn, Venesuela faktiki olaraq ABŞ-ın “arxa həyəti” hesab olunur.

Biz Venesuelanı yalnız diplomatik səviyyədə dəstəkləyə bilərik və dəstəkləyirik. Bununla belə, hazırda ABŞ-ın addımları hətta onun müttəfiqlərinin böyük hissəsi tərəfindən də dəstəklənmir. Bu, kifayət qədər mürəkkəb və çoxşaxəli məsələdir.

Müttəfiqlərin “imtina etməsi” məsələsinə gəlincə, bunu belə deyərdim: Rusiyanın əslində müttəfiqləri yoxdur və tarixən də olmayıb. Rusiyanın əsas müttəfiqləri – onun ordusu və donanmasıdır. Digərləri isə daha çox müvəqqəti tərəfdaşlar və situativ ittifaqlardır.

Yalnız Şimali Koreya istisna edilə bilər – bu ölkə həqiqətən də Rusiya maraqları naminə maksimum fədakarlıq nümayiş etdirməyə hazır olduğunu göstərir və Rusiya da onu müvafiq şəkildə dəstəkləyir.

Ümumilikdə isə Rusiyanın əsas dayağı onun xalqı, diplomatları, hərbi gücü və dəniz donanmasıdır.

Biz artıq Ukraynada keçmiş Qərb tərəfdaşları üçün ciddi bir şok yaratdıq. Və müharibə başa çatdıqdan sonra – ki, mən buna şübhə etmirəm – Rusiya ilə əməkdaşlıq etmək istəyənlərin sayının xeyli artacağını düşünürəm.

Məhdud müttəfiqlik öhdəlikləri və İranla münasibətlərdə praqmatizm

Ülkər Fərmanqızı: Maraqlı yanaşmanız var. Siz deyirsiniz ki, əslində sabit müttəfiqlər yoxdur və ya onlar müvəqqəti xarakter daşıyır. Xüsusilə İranı qeyd edirsiniz. Bu gün İranı əsas tərəfdaş hesab etmək olarmı və bu münasibətlər nə dərəcədə dərindir?

Yevgeniy Mixaylov: Belə deyək: tərəfdaşlıqdan, müttəfiqlikdən və müxtəlif razılaşmalardan danışanda, İran son ana qədər hərtərəfli strateji və hərbi tərəfdaşlıq sazişinin imzalanmasını gecikdirirdi.

Aramızda müəyyən istiqamətlər üzrə əməkdaşlıq və qarşılıqlı dəstək haqqında razılaşmalar var, lakin hər hansı üçüncü tərəfə qarşı müharibəyə qoşulmağı nəzərdə tutan öhdəliklər yoxdur. Biz yalnız mövcud razılaşmalar çərçivəsində dəstək veririk.

Açıq desək, İran bizim maraqlarımız naminə Ukraynada bizim yerimizə döyüşməzdi. O, müəyyən istiqamətlərdə bizə dəstək verib, biz də qarşılıqlı olaraq müəyyən sahələrdə dəstək göstəririk. Hazırda bu dəstək daha çox humanitar və diplomatik müstəvidədir, lakin qarşılıqlı hərbi müdafiə öhdəliyi yoxdur.

İran müstəqil siyasət yürüdən dövlətdir və öz maraqları ilə hərəkət edir. Biz onu dəstəkləyirik və ümumilikdə müttəfiq qüvvələr də onun mövqeyinə dəstək ifadə edir, çünki bir çoxları ABŞ və İsrailin addımlarını tənqid edir.

Mənim fikrimcə, dünya sürətlə dəyişir və qaydalar yenidən formalaşır. Bu dəyişikliklər fonunda münasibətlər də daha praqmatik xarakter alır.

Nəticə etibarilə, İran ilə müəyyən müttəfiqlik elementləri mövcuddur və bu münasibətlər davam edir. Lakin tərəflər arasında qarşılıqlı hərbi müdafiəni nəzərdə tutan hərtərəfli strateji saziş yoxdur və əsas məqam da məhz budur.

İstanbuldan cəbhəyə: danışıqların pozulması və hərbi sahədə üstünlük

Ülkər Fərmanqızı: Ukrayna ilə bağlı maraqlı bir sual: bu qədər ölkənin iştirakına baxmayaraq, niyə münaqişə hələ də həll olunmayıb? Tərəflərin real danışıqlara keçməsinə nə mane olur? Daha dəqiq desək, niyə müzakirə olunan sülh təşəbbüsləri nəticə vermədi? Əsas maneə nədir — etimad, şərtlər, yoxsa maraqlar?

Yevgeniy Mixaylov: Bilirsiniz, Rusiyanın öz maraqları var. Bu, rus ərazilərinin və rusdilli əhalinin müdafiəsi ilə bağlıdır. Rusiyanın mövqeyinə görə, Ukraynada rus dilinə təzyiq göstərilir, dindarların hüquqları məhdudlaşdırılır və bu məsələlər əsas arqument kimi təqdim olunur.

Rusiya rəhbərliyi tərəfindən müəyyən edilən məqsədlərə nail olunmadan heç bir sülh şərti qəbuledilən sayılmır.

Təklif olunan sülh variantları isə, onların fikrincə, yarımçıq həllərdir və Rusiya Federasiyasının maraqlarını tam təmin etmir. Döyüşlər uzandıqca, şərtlərin daha da sərtləşdiyi qeyd olunur.

Ümumilikdə hesab edilir ki, Ukraynanın tərəfdaşları ilə birlikdə müharibəni daha erkən mərhələdə bitirmək imkanı olub — xüsusilə İstanbul danışıqları zamanı. Həmin görüşlərdə müəyyən razılaşmaların əldə edildiyi iddia olunur, lakin Londonun müdaxiləsindən sonra proses dayanıb və Ukrayna müharibəni davam etdirmək qərarı verib.

Hazırda Rusiya tərəfi əsas qərarların artıq diplomatik deyil, hərbi müstəvidə verildiyini bildirir. Sergey Lavrovun açıqlamasına görə, danışıqlar üçün zəmin yoxdur və proses döyüş meydanında davam edir.

Rusiya qarşısına qoyulan məqsədlər — Donetsk Xalq Respublikası, Luqansk Xalq Respublikası və Xerson vilayəti kimi ərazilərlə bağlıdır. Donbasda döyüşlərin davam etdiyi və əməliyyatların yaxın müddətdə yekunlaşacağı ilə bağlı proqnozlar səsləndirilir.

Legitimlik, referendumlar və beynəlxalq təcrübə ilə müqayisə

Ülkər Fərmanqızı: Siz bu əraziləri sadaladınız. Onların Rusiyanın tərkibinə daxil edilməsi hansı hüquqa əsaslanır?
Yevgeniy Mixaylov: Rusiya tərəfinin mövqeyinə görə, bu ərazilərdə referendumlar keçirilib və əhalinin Rusiyaya qoşulmaq istəyi ifadə olunub.

Bu, əsas arqument kimi təqdim olunur. Eyni zamanda, beynəlxalq siyasətdə ikili standartların olduğu iddia edilir və ABŞ, İsrail kimi ölkələrin müxtəlif regionlardakı hərəkətləri ilə müqayisələr aparılır.

Ülkər Fərmanqızı: Amma nəticədə orada da insanlar həyatını itirir…

Yevgeniy Mixaylov: Müharibədə itkilər qaçılmazdır. Lakin Rusiya tərəfi iddia edir ki, daha sərt hərbi üsullar seçilsəydi, əməliyyatlar daha tez başa çata bilərdi.

Buna baxmayaraq, Ukrayna xalqının “qaşdaş xalq” kimi qəbul edildiyi və buna görə daha ehtiyatlı davranıldığı vurğulanır.

Rusiya tərəfindən nəzarətə götürülən ərazilərdə infrastrukturun bərpası, yaşayış sahələrinin tikilməsi və sosial şəraitin yaxşılaşdırılması ilə bağlı fikirlər də səsləndirilir.

Ülkər Fərmanqızı: Onun sözlərinə görə, əsas nəticə budur ki, insanlar baş verənləri zamanla fərqli qiymətləndirməyə başlayırlar.

Qlobal qeyri-sabitlik və yeni güc arxitekturası

Ülkər Fərmanqızı:  Bugün, sizin dediyiniz kimi, “sivilizasiya” (dırnaq içində) həm Ukraynada, həm İranda, həm də Filistinə də gördük. İşte bugün biz bu bütün istiqamətlərdə “idarə olunan dünya nizamı” və ya kaotik bir sistem görürük. Bu şəraitdə, yəni Moskva bunu necə görür?

Yevgeniy Mixaylov: Mənim fikrimcə, hazırda dünya nizamı tamamilə dəyişir. Əgər kiməsə deyirlərsə ki, qlobal Cənub qlobal Qərblə müharibə edir — belə bir şey yoxdur. İndi Rusiya dəyişən qaydaların önündə gedir və bir çox hallarda baş verənlərə təkan verir.

Qərb,  Ukrayna münaqişəsinə fokuslanıb və Sovet İttifaqının dağılmasından sonra eyni ssenarinin təkrarlanacağını gözləyirdi. Amma bu ssenari təkrarlanmır və indi yeni bir reallıq formalaşır.

Bunun fonunda, digər güc mərkəzləri də güclənir — İran, Venesuela və Qərbin təzyiqinə müqavimət göstərən bir sıra regionlar. Bu proseslər, onun sözlərinə görə, əvvəlcədən proqnozlaşdırılmışdı və indi daha açıq şəkildə özünü göstərir.

Rusiya, onun qiymətləndirməsinə görə, öz milli maraqlarında daha sərt hərəkət edəcək, həmçinin Şimali Avropada və Kalininqrad istiqamətində gərginliyin artması ehtimalı var.

Eyni zamanda, o, Rusiyanı “sabitlik adası” adlandırmaq mümkündür, ölkənin iqtisadiyyatının dayanıqlığını və sanksiyalara uyğunlaşma qabiliyyətini göstərir.  Onun görməsinə görə, beynəlxalq təşkilatlar ciddi dəyişikliklərə məruz qala bilər və dünya yüksək turbolentlik vəziyyətindədir, burada əsas olan isə nüvə müharibəsinin qarşısının alınmasıdır.

Mənim fikrimcə, hazırda dünya nizamı tamamilə dəyişir. “Qlobal Cənub”un “qlobal Qərb”lə müharibə apardığı barədə tezis doğru deyil.

Rusiya dəyişən qaydaların ön xəttindədir və bir çox hallarda proseslərin istiqamətini müəyyən edir. Qərb Ukrayna məsələsində səhv hesablayıb, Sovet İttifaqından sonrakı modelin təkrarlanacağını düşündü. Lakin bu baş vermədi və indi yeni reallıq formalaşır.

Bu fonda yeni güc mərkəzləri də güclənir — İran, Venesuela və digər regionlarda müqavimət artır. Bu proseslər əvvəlcədən gözlənilən idi və indi daha açıq görünür.
Rusiya milli maraqları çərçivəsində daha sərt siyasət yürüdəcək.

Eyni zamanda, Şimali Avropa və Kalininqrad istiqamətində gərginlik ehtimalı qeyd olunur.

Ülkər Fərmanqızı: Görünən odur ki, Rusiya iqtisadiyyatının sanksiyalara uyğunlaşdığı və “sabitlik adası” kimi çıxış etdiyi vurğulanır. Bu mərhələdə əsas məsələ nüvə müharibəsinin qarşısını almaqdır.

Türkiyə Qərb təzyiqi ilə müstəqil rol axtarışı arasında

Türk dövlətlərinin hərbi ittifaqı:balans, yoxsa gərginlik?

Ülkər Fərmanqızı: Türkiyənin hazırda İslam Əməkdaşlıq Təşkilatına sədrlik etdiyini nəzərə alsaq, maraqlıdır: Türkiyə eyni zamanda NATO-nun əsas müttəfiqi olaraq qala bilərmi və bununla yanaşı, elə həmin alyans daxilində təzyiq obyektinə çevrilə bilərmi?

Yevgeniy Mixaylov: Mən hesab edirəm ki, Türkiyə hazırda NATO daxilində ikinci ən güclü orduya sahib ölkə olaraq vəziyyəti uğurla idarə edə bilir və mənim fikrimcə, bu, artıq baş verir.

Ümumiyyətlə, mən türk mətbuatını izləyirəm və türk siyasətçilərinin artıq NATO-dan çıxmaq barədə fikirlər səsləndirdiyini görürəm.

Çünki NATO əvvəllər Sovet İttifaqına qarşı yaradılmışdı, Sovet İttifaqı artıq yoxdur, əvvəlcədən müəyyən edilmiş oyun qaydaları pozulur və Türkiyənin maraqları həmin blokdakı bəzi ölkələrin maraqları ilə ciddi şəkildə ziddiyyət təşkil edir.

Mənim fikrimcə, Türkiyə müəyyən neytral statusa keçməlidir. Bu, kifayət qədər real görünür. Gələcəkdə müvəqqəti ittifaqlar və müvəqqəti razılaşmalar olacaq. Hazırda elə bir dövr başlayır ki, əvvəlki hərbi ittifaqların əhəmiyyəti azalır.

Bu baxımdan, amerikalılar da bunu göstərir: onlar Fars körfəzindəki müttəfiqlərini İraq raketlərinin qarşısında tək qoyurlar.

Artıq Avropa da deyir ki, “problemi özünüz həll edin” — yəni münaqişəni biz başlatdıq, amma nəticələrini siz həll edin.

Ona görə də Türkiyə gələcəkdə daha balanslı qərarlar verməlidir. Və böyük ehtimalla, Türkiyə NATO üzvü olan ölkələrin onun davranışı ilə bağlı mövqeyindən asılı qalmamalıdır. O, öz müstəqil siyasətini aparmalı və bu blokdan çıxmalıdır.

Türk dövlətləri ittifaqı və məhdudiyyətlər

Türk dövlətlərinin hərbi bloku: təhlükəsizliyin güclənməsi, yoxsa gərginliyin artması

Ülkər Fərmanqızı: Siz düşünürsünüz ki, belə bir hərbi strukturun yaradılması iştirakçıların təhlükəsizliyini təmin etməyəcək, əksinə, gərginliyi artıracaq?

Yevgeniy Mixaylov: Mən əminəm ki, türk dövlətlərinin hər hansı dövlətlərarası ittifaqının və ya hərbi blokunun yaradılması, təbii ki, gərginliyi artıracaq.

Bir daha qeyd edirəm ki, Türkiyə siyasətinin irəli sürdüyü Türk Dövlətləri Təşkilatı tam şəkildə Rusiya Federasiyasının maraqlarını nəzərə almalıdır. Əgər bu baş verərsə, heç bir problem yaranmayacaq.

Hazırda Rusiyada belə bir sual yaranır: ümumi beynəlxalq münaqişə və müharibə fonunda türklər qırğızları taciklərə qarşı müdafiə edəcəkmi? Xeyr. Yəni daxili ziddiyyətlər olduqda, kimin kimdən qorunacağı məsələsi necə həll olunacaq?

Bu halda müdafiə yalnız müəyyən razılaşmalar çərçivəsində və ya Rusiya ilə qarşılıqlı əməkdaşlıq şəklində mümkün ola bilər. O zaman regionda sülhə zəmanət verilə bilər.

Yeni blokun yaradılması məsələsində, məsələn, Qazaxıstan hərbi ittifaqa qoşulmağa tələsmir.

Onlar bütün risklər izah edildikdən sonra, o cümlədən xarici maraqlar naminə əhali itkiləri ehtimalı nəzərə alındıqda, yalnız müəyyən əməkdaşlıq formatlarına razılıq verirlər. Azərbaycan da hərbi ittifaqda iştirak məsələsini nəzərdən keçirir.

Amma mən düşünürəm ki, belə bir təşkilatın perspektivi yoxdur. Xüsusilə də nəzərə alsaq ki, bu dövlətlərin hamısının ən güclü qonşusu Rusiya Federasiyasıdır.

Türk dövlətlərinin hərbi ittifaqı: real məhdudiyyətlər və perspektivlər

Ülkər Fərmanqızı: Belə bir strukturun yaradılmasına hansı real siyasi və ya hərbi məhdudiyyətlər mane ola bilər?

Yevgeniy Mixaylov: Belə bir strukturun yaradılmasına ilk növbədə Rusiya Federasiyasının müqaviməti mane ola bilər, əgər o, bu addımların məqsədini tam başa düşməsə — halbuki biz hələ bunu tam anlamırıq.

Hazırkı beynəlxalq vəziyyət belədir ki, Türkiyə yalnız ittifaq perspektivlərini bəyan edə və maraqlı tərəfdaşlarla iki-üç hərbi təlim keçirə bilər.

Kiçik dövlətlər güclü dövlətlərə yönəlməlidir və Mərkəzi Asiyada bu güc Rusiyadır.

Azərbaycan Kremlinlə əməkdaşlıq edir, Qazaxıstan — Rusiya ilə, Tacikistan isə həmişə Rusiyaya daha yaxın mövqe sərgiləyib.

Bu şəraitdə real hərbi ittifaq yaranmayacaq, əksinə gərginlik daha da artacaq. İstənilən təşəbbüs Rusiyanın maraqları nəzərə alınaraq qiymətləndirilməlidir.

Cənubi Qafqaz: təsirin azalması, yoxsa yenidən bölüşdürülmə?

Ülkər Fərmanqızı: Rusiya Cənubi Qafqazda əsas arbitr rolunu itirib. Azərbaycanın daha müstəqil siyasət yürütməsini, Ermənistanın Moskvadan uzaqlaşmasını və Gürcüstanın Rusiya orbitindən çıxmasını necə qiymətləndirirsiniz?

Yevgeniy Mixaylov: Təəssüf ki, Cənubi Qafqazdakı vəziyyət ciddi narahatlıq doğurur. Amma mən belə deyərdim: əvvəllər Rusiyanın maraqlarından uzaqlaşan Gürcüstan indi Rusiya ilə münasibətləri normallaşdırmaq üçün maksimum səy göstərir.

Antirusiya sanksiyalarını dəstəkləməkdən imtina edən Gürcüstan ciddi iqtisadi fayda əldə edir və faktiki olaraq beynəlxalq arenada müəyyən siqnallar verir. Bu, faktdır.

Azərbaycanla bağlı gərginliyə gəlincə — açıq deyim, bunun nədən qaynaqlandığını tam başa düşmürəm.

Rusiya Qarabağ məsələsində və sülh danışıqlarında Azərbaycana dəstək verib, birgə monitorinq mərkəzi yaradılıb.

Nəzərə almaq lazımdır ki, Rusiya digər məsələlərə, o cümlədən xüsusi hərbi əməliyyata fokuslanmışdı və Cənubi Qafqazdakı diqqəti qismən azalmışdı.

Paşinyanın hakimiyyətə gəlişi də təsadüfi hadisə deyildi. Onun gəlişi müəyyən mənada Azərbaycana sərf etdi və dəyişən situasiyadan istifadə edərək, Rusiya ilə olan etimad mühitindən yararlanaraq bəzi əraziləri geri qaytardı.

Mən hesab edirəm ki, Rusiyanın Cənubi Qafqazda təsirini tam itirməsi barədə danışmaq səhvdir. Bunu yalnız Rusiyanın sərt reaksiya verə biləcəyi real siyasi addımlar göstərə bilər.

Mənim fikrimcə, Azərbaycan, Ermənistan və Türkiyə məhz bu cür addımlardan ehtiyat edir. Zaman göstərəcək əlbət, kimin haqlı olduğunu…

Beynəlxalq təşkilatların susqunluğu və Rusiyanın arbitr rolu

Ülkər Fərmanqızı: Mövcud müharibə kontekstində ərəb ölkələrinin əməkdaşlığını Moskva necə qiymətləndirir? Niyə Ərəb Dövlətləri Liqası və ya İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı kimi qurumlar sanki susqun qalır? Bu, dünya nizamında böhran demək deyilmi?

Yevgeniy Mixaylov: Mən hesab edirəm ki, beynəlxalq təşkilatların susqunluğu müəyyən mənada şok effekti yaradıb. Bu təşkilatlar sülh dövründə yaradılıb — büdcələri qorumaq, səs-küylü bəyanatlar vermək, amma real addımlar atmaq üçün yox.

Məsələn, Türkiyə Qəzzaya dəstək bəyanatları verir, amma praktikada ciddi nəticə yoxdur. Ərəb Dövlətləri Liqası da eyni şəkildə açıq dəstək bəyan etdi, lakin faktiki addımlar atılmadı — bu, sadəcə söz səviyyəsində qaldı.

Moskva isə vəziyyəti diqqətlə izləyir, İranı dəstəkləyir və digər ölkələrlə dialoq aparır.

Bir çox ərəb ölkələrinin liderləri iqtisadiyyatlarını qorumaq üçün birbaşa Rusiyaya müraciət edir, Putinlə əlaqə saxlayır və Rusiyanın prosesdə vasitəçi olmasını istəyirlər.

Beləliklə, Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr Rusiyanın beynəlxalq münaqişələrdə əsas vasitəçi rolunu gücləndirir.

Xüsusi hərbi əməliyyat başa çatdıqdan sonra, mənim fikrimcə, Moskva bütün tərəflərin danışıqlar üçün müraciət edəcəyi mərkəzə çevriləcək və bunu hətta ABŞ da qəbul etmək məcburiyyətində qalacaq. Çin də təbii olaraq burada mühüm rolunu qoruyacaq.

Ülkər Fərmanqızı: Göründüyü kimi, reportajın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, dünya qeyri-müəyyənlik dövrünə daxil olur; mövcud beynəlxalq mexanizmlər zəifləyir, ön plana milli maraqlar və praqmatik ittifaqlar çıxır.

Bu fonda müəllif Rusiyanın mümkün vasitəçi və arbitraj rolu kimi rolunun güclənməsinə diqqət çəkir, halbuki ənənəvi institutlar və ittifaqlar məhdud effektivlik nümayiş etdirir.

Eyni zamanda vurğulanır ki, hələlik tərəflərdən heç biri tam dominant mövqeyə malik deyil — sistem çoxqütblü və qeyri-sabit olaraq qalır, güc balansı ilə bağlı yekun nəticələr çıxarmaq isə hələ tezdir.

Heç bir güc tam dominant deyil və sistem çoxqütblü və dəyişkən xarakter daşıyır.

Мир На Переломе: Между Ослаблением Старых Центров и Усилением Новых Арбитров Сил

https://voicepress.com.tr/tr/dunya-bir-donum-noktasinda-eski-guc-merkezlerinin-zayiflamasi-ile-yeni-guc-arbitrajinin-guclenmesi-arasinda.html

Yazar: Ülkər Fərmanqızı