“Manat bir ildə necə üzdü” – EKSPERT RƏYİ

  • 21-12-2016, 15:41
  • 1 224
“Manat bir ildə necə üzdü” – EKSPERT RƏYİ
VOİCEPRESS fins.az-a istinadən xəbər verir ki, “Üzə bildikmi” dırnaq arası bu sualla ekspert Samir Əliyev manatın bir il öncə bu gün ki tarixdə baş vermiş devalvasiyası ilə bağlı fikirlərini sosial şəbəkədə bölüşüb. Ekspert bu bir ildə manatın yaşadığı və bizə yaşatdıqlarını qələmə alıb. Fins.az İqtisadçı ekspert Samir Əliyevin fikirlərini təqdim edir
Üzə bildikmi?

Bir il əvvəlin bu günü – dekabrın 21-də ölkə ikinci devalvasiya şokunu yaşadı. Manat dollara münasibətdə dəyərini 48% itirdi. Mərkəzi Bank həmin gün ABŞ dollarının manata olan rəsmi məzənnəsini 1.05-dən 1.55 manata qədər artırdı. Bu ilin mayında manat müəyyən qədər revanş götürərək 3,9% möhkəmlənə bildi. Həmin ərəfədə Mərkəzi Bankın dəstəyi ilə milli valyutamızın dollara münasibətdə məzənnəsi 1,49 manata qədər möhkəmləndi. Ancaq manat sonrada mövqelərini itirməyə başladı. Son bir ildə manat daha 13% dəyərsizləşdi və hazırda proses davam edir.

Devalvasiya geniş əhali kütləsini həm də yeni terminlə - “üzən məzənnə” ilə tanış etdi. Həçmin dövrdən başlayaraq bu termin daha çox əhali tərəfindən xalq yaradıcılığının müxtəlif janrlarında işlənməyə başladı. Son günlər isə hökumətin “tam üzən məzənnəyə” keçid niyyəti devalvasiya ətrafında müzakirələri yenidən qızışdırıb.

Üzən məzənnəyə keçidlə əlaqədar yanvar ayından başlayaraq Mərkəzi Bank və Dövlət Neft Fondunun iştirakı ilə valyuta hərracları keçirilməyə başladı. Həmin hərracların məqsədi tələb-təklif əsasında manatın gündəlik məzənnəsini müəyyənləşdirmək olsa da hərracın nəticələrinin məzənnəyə təsiri az idi. Hərraclar daha çox valyuta bazarında dollara olan tələbatın səviyyəsinin dəyişməsi tendensiyasını öyrənmək üçün indikator rolunu oynayırdı. Dollar qıtlığı fonunda hərrac məlumatları bazarda spekulyasiya təşəbbüslərini artırmaqla ona neqativ təsir edirdi. Elə buna görə də Mərkəzi Bank hərracın keçirilməsi formatını dəyişmək məcburiyyətində qaldı və məlumatların açıqlanmasını məhdudlaşdırdı. Təxmini hesablamalara görə, bu günə qədər hərrac vasitəsilə ümumilikdə 5,5 milyard dollar satılıb ki, bunun əsas hissəsi Neft Fondunu üzərinə düşür.

Üzən məzənnəyə keçid bizə nə verdi?

Üzən məzənnəyə keçid elan ediləndə 3 hədəfə nail olunması qarşıya məqsəd qoyulmuşdu: tədiyə balansının tarazlaşdırılması, ölkənin valyuta ehtiyatlarının kritik səviyyədə qorunması və milli iqtisadiyyatın beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin təmin olunması
Ölkənin valyuta ehtiyatlarının kritik səviyyədə qorunması mümkün olmadı. Mərkəzi Bank manatı qorumaq üçün hətta valyuta ehtiyatlarının daha 20%-ini “qurban” verməli oldu. Baş bankın ehtiyatları il ərazində 5 milyard dollardan 4 milyard dollara qədər azaldı. Milli iqtisadiyyatın beynəlxalq rəqabət qabiliyyəti də təmin olunmadı. Xarici ticarətin vəziyyəti göstərir ki, neftdənkənar ixracımız nəinki artmayıb hətta azalıb. 2016-cı ilin 11 ayında ölkənin qeyri-neft sektoru üzrə ixracı 23.4% (347 mln. USD) azalıb. Tədiyə balansının tarazlaşdırılması hədəfinə nail olunmayıb. 2016-cı ilin 9 ayında Azərbaycanın tədiyyə balansının cari əməliyyatlar hesabında isə kəsirin həcmi 1,1 milyard dollara çatıb. Halbuki üzən məzənnəyə keçiddən əvvəl cari əməliyyatlar hesabında kəsirin həddi 222,5 milyon dollardan çox olmayıb. Amma ötən il üzrə məcmu defisit 9.141 mlrd. dollar təşkil edib.

Üzən məzənnə bəzi texniki prosedurları saymasaq maliyyə sabitliyi baxımından bizə fundamental olaraq heç nə vermədi. Məzənnənin hərracın nəticəsinə yox Mərkəzi Bankı məqsədəuyğun bildiyi səviyyəyə əsaslanması indiki məzənnə siyasətinin əvvəlkindən ciddi fərqlənmədiyini göstərdi. Valyuta satışının açıq valyuta birjası vasitəsilə yox qapalı Bloomberg platforması vasitəsilə həyata keçirilməsi də bazar iştiraçılarının sayını xeyli məhdudlaşdırdı.

Üzən məzənnəyə keçid tam olmadığı və tənzimləndiyi üçün manatın məzənnəsində kəskin dəyişikliklərə imkan verilmədi. Qonşu Rusiyadan fərqli olaraq Azərbaycanda Mərkəzi Bank manatın idarəetmə ipini əldən vermədi. Bunun üçün pul kütləsini məhdudlaşdırdı, uçot dərəcələrini artırdı, depozit hərracları keçirtdi, əlavə notlar buraxdı və s. Eyni zamanda Neft Fondunun büdcə pullarının və Beynəlxalq Bankın sağlamlaşdırılmış aktivlərinin bazara çıxışını məhdudlaşdırdı. Yəni bütün bu inzibati addımlar hesabına manatın kəskin ucuzlaşmasının qarşısını aldı. Monetar qurumun daha çox manatı qorumaq siyasəti pisləşən iqtisadi aktivliyi daha da zəiflətdi. Buna baxmayaraq manatı əvvəlki səviyyədə saxlamağın mümkünsüz olduğunu anlayan Mərkəzi Bank yumşaq şəkildə devalvasiya prosesini həyata keçirməyə başladı.

Bu gün Azərbaycanın maliyyə sistemi amortizator nasaz olan avtomobilə bənzəyir. Amortizatoru pis işləyən avtomobil kələ-kötür yollarda necə güclü çalxalanma verirsə, tam üzən məzənnəyə keçid də maliyyə sistemimizi elə çalxalaya bilər. Belə maliyyə sisteminin taleyini də həmin avomobilin taleyi gözləyir. Problem isə iqtisadiyyatımızın strukturundan qaynaqlanır. Tam üzən məzənnəyə keçid məsələsində bu amillər nəzərə alınmalıdır.

VOİCEPRESS.AZ
Oxşar xəbərlər
XƏBƏR LENTİ
Bu gün, 00:35Ərdoğan: “Sən kimsən ki, Türkiyə prezidentinə göstəriş verirsən?” Dünən, 22:41Azərbaycan neftinin qiyməti Dünən, 20:38Mülki insanları hədəfə alan Ermənistan barbar siyasətini davam etdirir" Hikmət Hacıyev Dünən, 18:14Türkiyə Avrasiya İqtisadi İttifaqı ilə gömrük sazişi bağlamaq niyyətindədir Dünən, 18:02Ermənistanın baş naziri Azərbaycanda skuter sürüb əylənir Dünən, 17:57Türkiyəli siyasətçilər və ziyalılar Quba Soyqırımı Memorial Kompleksini ziyarət ediblər Dünən, 15:24Prezident İlham Əliyev Göygöl rayonunda səfərdədir Dünən, 15:22Rusiya paytaxtının dəyişdirilməsi təklif olunur Dünən, 15:20Deputat atasına heykəl qoyulmasından DANIŞDI Dünən, 15:15Moskvaya mesaj: Qərb Kiyevdə parada hazırlaşır Dünən, 15:00Azarkeşlər UEFA-nı donuza bənzətdilər Dünən, 14:18Neft bahalaşdı Dünən, 13:03Azərbaycanda deputat atasına heykəl qoydurdu, qalmaqal yarandı Dünən, 12:58Bakıda keçirilən 41-ci Dünya Skaut Konfransı işini yekunlaşdırdı Dünən, 12:12Ermənistanda zabitləri pərişan edən əmr verildi Dünən, 12:04Kopenhagen" Azərbaycana qadağa qoydu - Söyüşə görə Dünən, 09:16Ukrayna Pxenyana görə cavab verəcək - Zaxarova Dünən, 09:11Yer kürəsinə tarixdə ən böyük asteroid yaxınlaşır Dünən, 09:06Tramp strateji məsələlər üzrə müşavirini istefaya göndərib Dünən, 09:00Barselonada terrorçuların hamısı öldürülüb Dünən, 07:13Fici və Tonqa adalarında 6,3 və 6,4 bal gücündə zəlzələlər olub Dünən, 06:08Barselonada terror aktında yaralananların 15-nin vəziyyəti kritikdir Dünən, 05:04Qadınların ömrünü nə uzadır? Dünən, 03:21Yaddaşı gücləndirmək üçün - 9 qayda 18-08-2017, 19:04“Veritas Group” - Təhsil Mərkəzi elmli gələcəyin yetişməsinə xidmət edir! 18-08-2017, 17:32Bir neçə ölkənin sabiq prezidentləri Bakıda toplanacaq 18-08-2017, 17:28Ərdoğan Bakıya niyə gəlir? 18-08-2017, 16:53Müdafiə Nazirliyi ermənilərin yaydığı dezinformasiyalara cavab verdi 18-08-2017, 16:50Nazirlikdən tələbələrin köçürülməsi və ixtisas dəyişməsi ilə bağlı açıqlama 18-08-2017, 16:39Jirinovskinin Qafqazda doğma oğlu yaşayırmış 18-08-2017, 16:35Saxta məktəbli formasını necə fərqləndirməli? 18-08-2017, 16:24"Qarabağ bizim torpağımız deyil!" 18-08-2017, 15:42Bədii gimnastika üzrə 24-cü açıq Azərbaycan çempionatı keçirilir 18-08-2017, 15:30Ərdoğan Azərbaycana gələcək 18-08-2017, 15:01Dövlət qulluğuna qəbulun keçid balları - SİYAHI 18-08-2017, 12:05Ekspert: "Payız mövsümündə dolların kəskin bahalaşacağına dair iddialar əsassızdır" 18-08-2017, 11:57XİN: Barselona terrorunda ölən və yaralananlar arasında Azərbaycan vətəndaşlarının olması qeydə alınmayıb 18-08-2017, 11:54Rusiya, Türkiyə və İran Suriyada birgə hərbi əməliyyatlara başlaya bilərlər 18-08-2017, 11:52Yığmamız bu dəfə məğlub oldu 18-08-2017, 11:49İspaniyanın Azərbaycandakı səfirliyində dövlət bayrağı endirildi
Все новости
VİDEO
© 2016 Copyright Voice Press. Bütün hüquqları qorunur. Məqalələrə istinad etmək mütləqdir