“Manat bir ildə necə üzdü” – EKSPERT RƏYİ

  • 21-12-2016, 15:41
  • 693
“Manat bir ildə necə üzdü” – EKSPERT RƏYİ
VOİCEPRESS fins.az-a istinadən xəbər verir ki, “Üzə bildikmi” dırnaq arası bu sualla ekspert Samir Əliyev manatın bir il öncə bu gün ki tarixdə baş vermiş devalvasiyası ilə bağlı fikirlərini sosial şəbəkədə bölüşüb. Ekspert bu bir ildə manatın yaşadığı və bizə yaşatdıqlarını qələmə alıb. Fins.az İqtisadçı ekspert Samir Əliyevin fikirlərini təqdim edir
Üzə bildikmi?

Bir il əvvəlin bu günü – dekabrın 21-də ölkə ikinci devalvasiya şokunu yaşadı. Manat dollara münasibətdə dəyərini 48% itirdi. Mərkəzi Bank həmin gün ABŞ dollarının manata olan rəsmi məzənnəsini 1.05-dən 1.55 manata qədər artırdı. Bu ilin mayında manat müəyyən qədər revanş götürərək 3,9% möhkəmlənə bildi. Həmin ərəfədə Mərkəzi Bankın dəstəyi ilə milli valyutamızın dollara münasibətdə məzənnəsi 1,49 manata qədər möhkəmləndi. Ancaq manat sonrada mövqelərini itirməyə başladı. Son bir ildə manat daha 13% dəyərsizləşdi və hazırda proses davam edir.

Devalvasiya geniş əhali kütləsini həm də yeni terminlə - “üzən məzənnə” ilə tanış etdi. Həçmin dövrdən başlayaraq bu termin daha çox əhali tərəfindən xalq yaradıcılığının müxtəlif janrlarında işlənməyə başladı. Son günlər isə hökumətin “tam üzən məzənnəyə” keçid niyyəti devalvasiya ətrafında müzakirələri yenidən qızışdırıb.

Üzən məzənnəyə keçidlə əlaqədar yanvar ayından başlayaraq Mərkəzi Bank və Dövlət Neft Fondunun iştirakı ilə valyuta hərracları keçirilməyə başladı. Həmin hərracların məqsədi tələb-təklif əsasında manatın gündəlik məzənnəsini müəyyənləşdirmək olsa da hərracın nəticələrinin məzənnəyə təsiri az idi. Hərraclar daha çox valyuta bazarında dollara olan tələbatın səviyyəsinin dəyişməsi tendensiyasını öyrənmək üçün indikator rolunu oynayırdı. Dollar qıtlığı fonunda hərrac məlumatları bazarda spekulyasiya təşəbbüslərini artırmaqla ona neqativ təsir edirdi. Elə buna görə də Mərkəzi Bank hərracın keçirilməsi formatını dəyişmək məcburiyyətində qaldı və məlumatların açıqlanmasını məhdudlaşdırdı. Təxmini hesablamalara görə, bu günə qədər hərrac vasitəsilə ümumilikdə 5,5 milyard dollar satılıb ki, bunun əsas hissəsi Neft Fondunu üzərinə düşür.

Üzən məzənnəyə keçid bizə nə verdi?

Üzən məzənnəyə keçid elan ediləndə 3 hədəfə nail olunması qarşıya məqsəd qoyulmuşdu: tədiyə balansının tarazlaşdırılması, ölkənin valyuta ehtiyatlarının kritik səviyyədə qorunması və milli iqtisadiyyatın beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin təmin olunması
Ölkənin valyuta ehtiyatlarının kritik səviyyədə qorunması mümkün olmadı. Mərkəzi Bank manatı qorumaq üçün hətta valyuta ehtiyatlarının daha 20%-ini “qurban” verməli oldu. Baş bankın ehtiyatları il ərazində 5 milyard dollardan 4 milyard dollara qədər azaldı. Milli iqtisadiyyatın beynəlxalq rəqabət qabiliyyəti də təmin olunmadı. Xarici ticarətin vəziyyəti göstərir ki, neftdənkənar ixracımız nəinki artmayıb hətta azalıb. 2016-cı ilin 11 ayında ölkənin qeyri-neft sektoru üzrə ixracı 23.4% (347 mln. USD) azalıb. Tədiyə balansının tarazlaşdırılması hədəfinə nail olunmayıb. 2016-cı ilin 9 ayında Azərbaycanın tədiyyə balansının cari əməliyyatlar hesabında isə kəsirin həcmi 1,1 milyard dollara çatıb. Halbuki üzən məzənnəyə keçiddən əvvəl cari əməliyyatlar hesabında kəsirin həddi 222,5 milyon dollardan çox olmayıb. Amma ötən il üzrə məcmu defisit 9.141 mlrd. dollar təşkil edib.

Üzən məzənnə bəzi texniki prosedurları saymasaq maliyyə sabitliyi baxımından bizə fundamental olaraq heç nə vermədi. Məzənnənin hərracın nəticəsinə yox Mərkəzi Bankı məqsədəuyğun bildiyi səviyyəyə əsaslanması indiki məzənnə siyasətinin əvvəlkindən ciddi fərqlənmədiyini göstərdi. Valyuta satışının açıq valyuta birjası vasitəsilə yox qapalı Bloomberg platforması vasitəsilə həyata keçirilməsi də bazar iştiraçılarının sayını xeyli məhdudlaşdırdı.

Üzən məzənnəyə keçid tam olmadığı və tənzimləndiyi üçün manatın məzənnəsində kəskin dəyişikliklərə imkan verilmədi. Qonşu Rusiyadan fərqli olaraq Azərbaycanda Mərkəzi Bank manatın idarəetmə ipini əldən vermədi. Bunun üçün pul kütləsini məhdudlaşdırdı, uçot dərəcələrini artırdı, depozit hərracları keçirtdi, əlavə notlar buraxdı və s. Eyni zamanda Neft Fondunun büdcə pullarının və Beynəlxalq Bankın sağlamlaşdırılmış aktivlərinin bazara çıxışını məhdudlaşdırdı. Yəni bütün bu inzibati addımlar hesabına manatın kəskin ucuzlaşmasının qarşısını aldı. Monetar qurumun daha çox manatı qorumaq siyasəti pisləşən iqtisadi aktivliyi daha da zəiflətdi. Buna baxmayaraq manatı əvvəlki səviyyədə saxlamağın mümkünsüz olduğunu anlayan Mərkəzi Bank yumşaq şəkildə devalvasiya prosesini həyata keçirməyə başladı.

Bu gün Azərbaycanın maliyyə sistemi amortizator nasaz olan avtomobilə bənzəyir. Amortizatoru pis işləyən avtomobil kələ-kötür yollarda necə güclü çalxalanma verirsə, tam üzən məzənnəyə keçid də maliyyə sistemimizi elə çalxalaya bilər. Belə maliyyə sisteminin taleyini də həmin avomobilin taleyi gözləyir. Problem isə iqtisadiyyatımızın strukturundan qaynaqlanır. Tam üzən məzənnəyə keçid məsələsində bu amillər nəzərə alınmalıdır.

VOİCEPRESS.AZ
Oxşar xəbərlər
XƏBƏR LENTİ
    Orqanizmdə yod çatışmazlığını bildirən 9 əlamət
    ABŞ-dan növbəti “səhv”: 200 ölü
    Tereza Mey teraktda yaralananlara baş çəkdi
    Dənizkənarı Milli Parkda konsert keçirildi
    Facebook dostlarımızdan biri ölərsə... – PSİXİATR YAZIR
    Bu qidaları səhər yeməyində yemək qətiyyən olmaz
    Voronenkovun qətli Rusiya tərəfindən terrordur
    Məhsulların arxasındakı xüsusi kodlara diqqət edin
    Londonda teraktı tərədənin kimliyi bilindi
    Ermənistan malları Bakının brend mağazalarında - HƏRBİ PALTARLAR
    Rafael Ağayev ata oldu
    Səfir:
    Xərçəng bu əlamətlərlə başlayır, hamı bilməlidir
    Azərbaycan Ermənistandan 6 pillə irəlidədir
    Ekspert:
    Almaniya millisi Bakıya qələbə ilə gəlir
    Silah anbarlarında partlayışlar olub - İnsanlar köçürüldü - Ukraynada
    Ermənilər cəbhəboyu mövqelərimizi atəşə tutub
    Böyük Britaniyada terror aktı nəticəsində ölənlərin sayı 5-ə çatıb
    Kiyev meriyasında Novruz bayramı münasibətilə konsert keçirilib
    Təltif olunan “Azəravtoyol” ASC-nin əməkdaşlarına mükafatları təqdim olundu
    Donald Tramp Tereza Meylə danışıb
    Daun sindromlu uşaqları necə inkişaf etdirmək olar - Psixoloq məsləhəti
    Ancelina Coli və Bred Pit barışdı
    Azərbaycanda orta aylıq əmək haqqı açıqlandı
    Babayan silah  qaçaqmalçılığında ittiham olundu
    Almaniya öz vətəndaşlarını deportasiya edir
    İran nefti bu həftə Belarusa çatdırılacaq
    Yunanıstan səfiri Azərbaycan XİN-ə çağırıldı
    Bürclər hansı xüsusiyyətləri ilə fəxr edə bilərlər?
    Lukaşenko: Ermənistandan uçan təyyarədə radioaktiv maddə aşkarlanıb
    WhatsApp-da 4 YENİ FUNKSİYA
    Bakıda idman zalına kütləvi basqın olub, yaralılar var
    Hüsnü Mübarək azadlığa buraxıldı
    Azərbaycan Şarcada keçirilən VI Beynəlxalq Hökumət Rabitəsi Forumunda təmsil olunub
    Böyük Britaniya parlamentinin önündə atışma: ölənlərin sayı artır
© 2016 Copyright Voice Press. Bütün hüquqları qorunur. Məqalələrə istinad etmək mütləqdir