“Manat bir ildə necə üzdü” – EKSPERT RƏYİ

  • 21-12-2016, 15:41
  • 954
“Manat bir ildə necə üzdü” – EKSPERT RƏYİ
VOİCEPRESS fins.az-a istinadən xəbər verir ki, “Üzə bildikmi” dırnaq arası bu sualla ekspert Samir Əliyev manatın bir il öncə bu gün ki tarixdə baş vermiş devalvasiyası ilə bağlı fikirlərini sosial şəbəkədə bölüşüb. Ekspert bu bir ildə manatın yaşadığı və bizə yaşatdıqlarını qələmə alıb. Fins.az İqtisadçı ekspert Samir Əliyevin fikirlərini təqdim edir
Üzə bildikmi?

Bir il əvvəlin bu günü – dekabrın 21-də ölkə ikinci devalvasiya şokunu yaşadı. Manat dollara münasibətdə dəyərini 48% itirdi. Mərkəzi Bank həmin gün ABŞ dollarının manata olan rəsmi məzənnəsini 1.05-dən 1.55 manata qədər artırdı. Bu ilin mayında manat müəyyən qədər revanş götürərək 3,9% möhkəmlənə bildi. Həmin ərəfədə Mərkəzi Bankın dəstəyi ilə milli valyutamızın dollara münasibətdə məzənnəsi 1,49 manata qədər möhkəmləndi. Ancaq manat sonrada mövqelərini itirməyə başladı. Son bir ildə manat daha 13% dəyərsizləşdi və hazırda proses davam edir.

Devalvasiya geniş əhali kütləsini həm də yeni terminlə - “üzən məzənnə” ilə tanış etdi. Həçmin dövrdən başlayaraq bu termin daha çox əhali tərəfindən xalq yaradıcılığının müxtəlif janrlarında işlənməyə başladı. Son günlər isə hökumətin “tam üzən məzənnəyə” keçid niyyəti devalvasiya ətrafında müzakirələri yenidən qızışdırıb.

Üzən məzənnəyə keçidlə əlaqədar yanvar ayından başlayaraq Mərkəzi Bank və Dövlət Neft Fondunun iştirakı ilə valyuta hərracları keçirilməyə başladı. Həmin hərracların məqsədi tələb-təklif əsasında manatın gündəlik məzənnəsini müəyyənləşdirmək olsa da hərracın nəticələrinin məzənnəyə təsiri az idi. Hərraclar daha çox valyuta bazarında dollara olan tələbatın səviyyəsinin dəyişməsi tendensiyasını öyrənmək üçün indikator rolunu oynayırdı. Dollar qıtlığı fonunda hərrac məlumatları bazarda spekulyasiya təşəbbüslərini artırmaqla ona neqativ təsir edirdi. Elə buna görə də Mərkəzi Bank hərracın keçirilməsi formatını dəyişmək məcburiyyətində qaldı və məlumatların açıqlanmasını məhdudlaşdırdı. Təxmini hesablamalara görə, bu günə qədər hərrac vasitəsilə ümumilikdə 5,5 milyard dollar satılıb ki, bunun əsas hissəsi Neft Fondunu üzərinə düşür.

Üzən məzənnəyə keçid bizə nə verdi?

Üzən məzənnəyə keçid elan ediləndə 3 hədəfə nail olunması qarşıya məqsəd qoyulmuşdu: tədiyə balansının tarazlaşdırılması, ölkənin valyuta ehtiyatlarının kritik səviyyədə qorunması və milli iqtisadiyyatın beynəlxalq rəqabət qabiliyyətinin təmin olunması
Ölkənin valyuta ehtiyatlarının kritik səviyyədə qorunması mümkün olmadı. Mərkəzi Bank manatı qorumaq üçün hətta valyuta ehtiyatlarının daha 20%-ini “qurban” verməli oldu. Baş bankın ehtiyatları il ərazində 5 milyard dollardan 4 milyard dollara qədər azaldı. Milli iqtisadiyyatın beynəlxalq rəqabət qabiliyyəti də təmin olunmadı. Xarici ticarətin vəziyyəti göstərir ki, neftdənkənar ixracımız nəinki artmayıb hətta azalıb. 2016-cı ilin 11 ayında ölkənin qeyri-neft sektoru üzrə ixracı 23.4% (347 mln. USD) azalıb. Tədiyə balansının tarazlaşdırılması hədəfinə nail olunmayıb. 2016-cı ilin 9 ayında Azərbaycanın tədiyyə balansının cari əməliyyatlar hesabında isə kəsirin həcmi 1,1 milyard dollara çatıb. Halbuki üzən məzənnəyə keçiddən əvvəl cari əməliyyatlar hesabında kəsirin həddi 222,5 milyon dollardan çox olmayıb. Amma ötən il üzrə məcmu defisit 9.141 mlrd. dollar təşkil edib.

Üzən məzənnə bəzi texniki prosedurları saymasaq maliyyə sabitliyi baxımından bizə fundamental olaraq heç nə vermədi. Məzənnənin hərracın nəticəsinə yox Mərkəzi Bankı məqsədəuyğun bildiyi səviyyəyə əsaslanması indiki məzənnə siyasətinin əvvəlkindən ciddi fərqlənmədiyini göstərdi. Valyuta satışının açıq valyuta birjası vasitəsilə yox qapalı Bloomberg platforması vasitəsilə həyata keçirilməsi də bazar iştiraçılarının sayını xeyli məhdudlaşdırdı.

Üzən məzənnəyə keçid tam olmadığı və tənzimləndiyi üçün manatın məzənnəsində kəskin dəyişikliklərə imkan verilmədi. Qonşu Rusiyadan fərqli olaraq Azərbaycanda Mərkəzi Bank manatın idarəetmə ipini əldən vermədi. Bunun üçün pul kütləsini məhdudlaşdırdı, uçot dərəcələrini artırdı, depozit hərracları keçirtdi, əlavə notlar buraxdı və s. Eyni zamanda Neft Fondunun büdcə pullarının və Beynəlxalq Bankın sağlamlaşdırılmış aktivlərinin bazara çıxışını məhdudlaşdırdı. Yəni bütün bu inzibati addımlar hesabına manatın kəskin ucuzlaşmasının qarşısını aldı. Monetar qurumun daha çox manatı qorumaq siyasəti pisləşən iqtisadi aktivliyi daha da zəiflətdi. Buna baxmayaraq manatı əvvəlki səviyyədə saxlamağın mümkünsüz olduğunu anlayan Mərkəzi Bank yumşaq şəkildə devalvasiya prosesini həyata keçirməyə başladı.

Bu gün Azərbaycanın maliyyə sistemi amortizator nasaz olan avtomobilə bənzəyir. Amortizatoru pis işləyən avtomobil kələ-kötür yollarda necə güclü çalxalanma verirsə, tam üzən məzənnəyə keçid də maliyyə sistemimizi elə çalxalaya bilər. Belə maliyyə sisteminin taleyini də həmin avomobilin taleyi gözləyir. Problem isə iqtisadiyyatımızın strukturundan qaynaqlanır. Tam üzən məzənnəyə keçid məsələsində bu amillər nəzərə alınmalıdır.

VOİCEPRESS.AZ
Oxşar xəbərlər
XƏBƏR LENTİ
Bu gün, 16:56Ronaldo həbsxanaya düşə bilər Bu gün, 16:53Dünya bu fotodan danışır-Müsəlman və yəhudidən dünyaya birlik dərsi Bu gün, 16:46BMT-də Ermənistan işğalçı kimi tanındı Bu gün, 16:21Hərbi xidmətdən yayınanların işi çətinləşir Bu gün, 16:03Moskvada terror TƏHLÜKƏSİ: Saxlanılanlar var Bu gün, 15:2616 yaşında transfer edilən ən bahalı 10 futbolçu Bu gün, 15:19Qənirə Paşayeva: "Güc birlikdədir!" Bu gün, 14:58Kempoçular arasında 28 may "Respublika günü"nə həsr olunmuş turnir keçirildi Bu gün, 14:43"Gürcüstan Azərbaycan qazından asılıdır" - Kaxa Kaladze Bu gün, 14:32İran səfirliyi: "Bakıdan bütün dünyaya birlik, qardaşlıq, sülh və dostluq mesajı ötürüldü" Bu gün, 14:31Məktəb vaxtı uzadıla bilərmi? - "Siniflərə kondisioner qoysunlar" Bu gün, 14:23Xüsusi əməliyyat zamanı 2 türk hərbçi öldü Bu gün, 14:06Londonda səfirliklər hərbçilər tərəfindən mühafizə olunacaq Bu gün, 13:55Azərbaycanda bu xəstələrin sayı artır Bu gün, 13:47Beynəlxalq Bankdan əmanətlərin çıxarılmasına məhdudiyyət var? - RƏSMİ CAVAB Bu gün, 13:35Azərbaycanda təhsil haqqı azaldılır? - "1000 manat endirim edəcəyik" Bu gün, 13:28Mançesterdə növbəti terror həyəcanı! Ordu şəhərə yeridildi Bu gün, 12:57Bakı Olimpiya Stadionu dünyanın ən yaxşılarından biri oldu Bu gün, 12:54Jurnalistlərə ev verilməsində "texniki işçilər" anlayışına aydınlıq gətirildi Bu gün, 12:50Gənc alim və mütəxəssislərin 4-cü birgə qrant müsabiqəsi elan olunub Bu gün, 12:48Dövlət Komissiyası: Naməlum məzar yerlərində beynəlxalq standartlara uyğun ekshumasiya işləri aparılacaq Bu gün, 12:42Sabah hava isti olacaq Bu gün, 12:40Habil Əliyevin 90 illiyinə həsr olunmuş yubiley gecəsi keçiriləcək Bu gün, 12:38Elmar Məmmədyarov Nyu-Yorkda BMT-nin Baş katibi ilə görüşüb Bu gün, 12:30"Azərbaycanda iqtisadiyyatın inkişaf tempi ilə bağlı müsbət dəyişikliklər gözlənilir" Bu gün, 12:27Surkovun ordusu, Qarabağda döyüşən muzdlular Bu gün, 12:19Güzəştli mənzil əldə etmək üçün müraciətlərin qeydiyyatı başlayır Bu gün, 12:06Rusiyanın "İsgəndər-M" raket kompleksləri ilk dəfə istifadə olundu - Tacikistanda Bu gün, 12:04Azərbaycanlı nazir ifadə verdi, ölkədə kütləvi həbslər başladı Bu gün, 11:51Mançesterdəki terakt İngiltərə-ABŞ münasibətlərini soyutdu Bu gün, 11:39Ərdoğanı Brüsseldə futbolçu qarşıladı Bu gün, 11:25Ordu Günü ilə Ramazan bayramı üst-üstə düşür - Qeyri-iş günlərinin sayı artırıldı Bu gün, 11:12Xocalı hava limanından uçuşlara qarşı tədbirlər görüləcək Bu gün, 10:49Ermənilər Şuşada aeroport açdılar Bu gün, 10:22Qızıl 6 dollar bahalaşdı Bu gün, 10:20Rusiyada fövqəladə vəziyyət elan olundu Bu gün, 09:48Joze Mourinyo 3-cü, "Mançester Yunayted" 5-ci oldu Bu gün, 09:46Bu gün müəllimlər imtahan verir Bu gün, 09:43Deputat: "İslamiada Azərbaycanı mütərəqqi, müasir ölkə kimi təqdim etdi" Bu gün, 09:41Karateçilərimizin şərəfinə verilən ziyafətdə şok ölüm
Все новости
VİDEO
© 2016 Copyright Voice Press. Bütün hüquqları qorunur. Məqalələrə istinad etmək mütləqdir